84. rocznica masakry w KL Auschwitz-Birkenau Bor/Budy

Pierwsze więźniarki przybyły do Frauen Strafkompanie Bor/Budy w czerwcu 1942 roku, po dwóch miesiącach pozostałe jeszcze przy życiu kobiety skierowano do KL Birkenau. Kolejne więźniarki z KL Auschwitz zostały skierowane do Karnej Kompani Bor/Budy 25 lipca 1942 roku. Były to młode więźniarki Żydówki francuskie traktowane przez SS jako komunistk. W tej grupie było też kilka Polek z emigracji do Francji. Kobiety zakwaterowano w budynku szkoły- h na parterze oraz na strychu budynku.

W nocy 5 października 1942 r. sześć więźniarek funkcyjnych (m. in. Elfriede Schmidt – nazwana „królową siekiery”), razem z SS-manami pilnującymi Karnej Kompanii od zewnątrz ogrodzenia, dopuścili się zbrodni na przebywających w budynku francuskich więźniarkach. Wywiązała się bójka, która przeistoczyła się w bestialską, nieludzką masakrę. Z rąk funkcyjnych i SS-manów używających pałek, siekier i podobnych narzędzi zginęło około 90 więźniarek. Ich zmasakrowane ciała zostały na następny dzień załadowane na ciężarówki i wywiezione do jednego z krematoriów KL Birkenau.

Śledztwo w tej sprawie przeprowadzone przez obozowe gestapo na rozkaz samego Komendanta Rudolfa Hossa, które na zlecenie SS-manów dokumentował na fotografiach jeden z więźniów obozu Wilhelm Brasse (numer więźniarski nr 3444), zostało umorzone, a wszelakie dowody starano się już w tamtym czasie pozacierać. Komendant nakazał zniszczenie negatywów zostawiając tylko jedną kopie – być może te zdjęcia przetrwały i nadal są w czyichś rękach.
Znany jest historyczny przebieg tego brutalnego wydarzenia, niestety nadal są to bezimienne ofiary obozu KL Auschwitz i Holokaustu. Nie zachowała się żadna znana dokumentacja poobozowa, która pozwoliłaby opracować listę nazwisk nie tylko tych kobiet - więźniarek z tej masakry, ale także i wszystkich ofiar podobozu KL Auschwitz-Bor/Budy.


Podczas uroczystości upamiętniającej 5 października 2026 roku  wieńce i wiązanki oraz  znicze złożyły następujące osoby i delegacje:
w imieniu Wojewody Małopolskiego Krzysztofa Jana Klęczara - Joanna Florkiewicz - Kamieniarczyk Dyrektor Wydziału Rewaloryzacji Zabytków Krakowa i Dziedzictwa Narodowego w Krakowie, Łukasz Kobielusz Zastępca Burmistrza Brzeszcz, Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Brzeszczach Jacek Wawro wraz z Radnymi: Janem Korczykiem, Krzysztofem Bieleninem, Sławomirem Drobnym, Maciejem Puzoniem, Zastępca Wójta Gminy Oświęcim Rafał Zieliński, Konsul Generalny Francji Veronique Dussaussois, Konsul Generalny Niemiec Marc Eichhorn, w imieniu Dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa Michała Krasuckiego - dr Witold Górny z Oddziału Terenowego NID w Krakowie, Zastępca Dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej Oddział Kraków dr Michał Wenklar, w imieniu Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau  dr Wojciech Płosa i  dr Wanda Witek-Malicka, Dorota Mleczko Dyrektor Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej wraz z delegacją, Joanna Klęczar - Deodat Dyrektor Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu, w imieniu Wojskowego Centrum Rekrutacji w Oświęcimiu starszy kapral Natalia Herma i kapral Ilona Gibas, Maciej Zawadzki Dyrektor Ośrodka Kultury w Brzeszczach, w imieniu Samorządu Osiedlowego nr 5 Maciej Puzoń Przewodniczący Samorządu oraz mieszkańcy.


Po części oficjalnej uczestnicy zwiedzili historyczną wystawę w budynku kwaterowania więźniarek Karnej Kompani Kobiet. Dziś po raz pierwszy Fundacja zaprezentowała unikalny przedmiot ze swich zbiorów - oryginalną drewniną skrzynię z metalowymi okuciami i napisem na jej przodzie BW Auschwitz 94 469. Dwie pierwsze litery BW to skrót od niemieckiej nazwy Bau Werk czyli „obiekt budowlany”.
Skrzynia ta łączy niejako historie budynku kwaterowania więźniarek Karnej Kompani Bor/Budy. Kilka lat temu podczas prac konserwatorskich Fundacja odkryła na elewacji budynku oryginalny napis z czasu funkcjonowania obozu BL 35. W tym wypadku to oznaczenie budynku istniejącego przed wojną,  a wciągniętego w strefę funkcjonowania kompleksu obozu KL Auschwitz i oznaczenie BL, czyli Bau Landwirtschaft „budynek gospodarstwa zewnętrznego”. Na dziś zaprezentowanej skrzyni jest oznaczenie całkiem nowego budynku, który został zaprojektowany przez komendanturę obozu KL Auschwitz już podczas jego funkcjonowania. 

źródło: Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau